Şekildeki yapıda bir Vtp domain oluşturulmuş ve domaine ICND ismi verilmiş.Alttaki switch vtp server modunda çalışan bir switch olduğu acıktır.Yeni bir vlan ekleniyor ve vlan bilgileri diğer switchlere gönderiliyor.Daha öncede belirttik trunk portları üzerinden gönderiliyor. 

Vtp yapısı içerisinde switch’lerin 3 modda çalışabileceğini söyledik , default olarak gelen her switch’in Vtp server modunda olduğunu söyledik.Şimdi bu bahsettiğimiz modları bir resim üzerinde inceleyelim.

                                                    Şekil-1 Vtp domaini içerisinde bir switch Server , Client yada Transparent modlarının herhangi birinde çalışabilir.Aynı anda 2 modda calısamaz ve bir switch yalnızca tek bir Vtp domainine üye olabilir.Yapımızda birden cok vtp domaini bulunabilir.Ancak bir switch 2 domaine aynı anda üye olamaz. Şekil-1 deki resimde gösterilenlerinden bahsedelim. Vtp server modunda çalışan bir switch üzerinde Vlan oluşturabilir , var olan vlanları değiştirilebilir , isim değişikliği yapabilir , var olan valanları silebilirsiniz.Vtp server modundaki switch Client modundaki switch ile senkronize çalışır . Vlan bilgilerini database lerine yazması için Client ve Transparent modunda çalışan switchlere gönderir. Vlan bilgilerini Nvram’inde saklar.Yani cihaz üzerindeki konfigurasyon dosyası , siz switch’i kapatıp açsanız dahi bu bilgilerde kayıp olmayacaktır.“sh flash “ komutu ile vlan.dat dosyasını görebilirsiniz. Vtp client modundaki switch üzerinde vlan oluşturamaz , değiştirilemez ve silinemez.Vtp server’den gelen Vtp advertisementları ( duyuruları ) database’inde saklar ve diğer switchlere forward eder.Unutulmamalıdır ki Vtp Client modunda çalışan switch bilgileri Nvram de değil Ram’inde saklar.Yani cihazı kapatıp açarsanız Vtp bilgileri kaybolur ve Vtp server tarafından tekrar gönderilmesi beklenir.Bilgiler ram ‘inde saklanır ve switch üzerinde “ sh flash “ komutunu kullandığınızda vlan.dat dosyasını görebilirsiniz. Vtp server 5 dakika ara ile vtp bilgilerini diğer tüm switchlere  update eder.

Bir değişiklik yapıldığında ise ( Ekleme , değiştirilme , silme ) Vtp bilgileri anında tüm switchlere gönderilir.

 Vtp Transparent modunda çalışan bir switch üzerinde  ; aynı Vtp server modunda çalışan bir switch gibi Vlan oluşturabilir , değiştirebilir ve silebilirsiniz.Ancak bu yapılan değişiklikleri diğer switchlere iletmezler sadece kendi üzerinde saklarlar ve bilgileri Nvram’inde tutarlar.Bridge modda calısır gibi düşünebilirsiniz.Ancak vtp serverden gelen bilgileri kendi databaseine yazmaz , forward eder. Vtp Transparent calısan switchler Vtp version 2 den sonra bu şekilde çalışmaya başlamıstır.Daha önceki Vtp versionu version 1 de ; Vlan oluşturulabiliyor , değiştirilebiliyor ve silinebiliyordu ancak Vtp serverden gelen bilgiler forward edilmiyordu.Vtp domaininden izole şekilde çalışıyordu.Vtp versionu ile detay bilgiyede ilerleyen kısımda değinilecektir. 

Bu anlatılanları bir resim üzerinde inceleyelim.

                                                  Şekil-2 Şekil-2 de Vtp server üzerinde yeni bir vlan oluşturulmus ve Vtp client modunda calısan switch lere bu bilgiler anında gönderilmiştir. Şimdi bir süreliğine vlan bilgilerimizi hatırlayalım.Switch üzerinde vlanlar oluşturup , portlarımızı vlanlara üye yapıyorduk.Vtp calısma mantığında client modundaki switch üzerinde vlan oluşturamıyoruz.Vlan ları Vtp server’de oluşturuyoruz.Portları vlanlara üye yapma işlemini yine vtp client üzerinde yapıyoruz , yani Vtp Serverden gelen vtp bilgileri içerisinde Portların vlan üyelikleri gibi birşey söz konusu değildir.  Vtp çalışan switchler üzerinde gereksiz broadcast trafiğini engellemek amacıyla Vtp pruning modu aktif edilebilir.Bandgenişliğimizi sömüren gereksiz broadcast trafiğinin azaltılması amacıyla Vlanlar oluşturduk ve Vtp uygulayarak yönetimi tek bir merkezden yapabilmeyi sağladık.Vtp pruning modunu çalıştırarak trafiğimizi dahada verimli kullanmamız mümkün. Vtp pruning işlemini şekil üzerinde inceleyerek açıklayalım.

                                              Şekil-3

Şekil-3 deki yapıya baktığımızda Red Vlan isimli bir vlan tanımlanmıs.Bu vlana üye portu olan switch yalnızca Switch 4 . Pruning terim olarak budamak anlamına geliyor ve bir vlan üzerinde aktif portu olmayan bir switch’e vtp pruning enable edilmişse broadcast trafiği gitmiyor.Şekil-3 dede aynı şekilde Switch 3 , Switch 5 ve Switch 6 nın Red Vlan’a üye olan bir portu yok. Red vlan’da aktif portları bulunmuyor.Dolayısıyla broadcast trafiği prune edilecektir.A hostundan gönderilen bir arp request paketi ( Arp requestler broadcast calısır.) B’ye giderken Switchler üzerinde FFFF.FFFF.FFFF.FFFF broadcast adresi üzerinden hareket edecektir ve sadece Switch 2 ile Switch 4 ‘e bu trafik uğrayacaktır. Vtp pruning çalışabilmesi için vtp domainindeki tüm switchlerde uygulanmalıdır.Switch üzerinde “ vtp pruning enable “ komutuyla enable edilebilir.Default olarak disable durumdadır. Vtp üzerinde version numarası ile ilgili bilinmesi gereken bir nokta aynı vtp domaini içerisindeki tüm switchler aynı version numarasına sahip olmalıdır. 

Vtp üzerinde revision number kısmından bahsedeceğim. “ sh vtp status” komutu ile üzerinde Vtp çalışan bir switchin vtp konfigurasyonunu görebiliriz.Şekil-4 üzerinde Vtp server modunda çalışan bir switch üzerinde revision number hadisesine bakalım.

                                                Şekil-4 Sh vtp status komutu ile Backbone switch üzerindeki revision numberı görebiliyorum. Vtp server üzerinde yapılan her değişiklikte revision number değeri 1 artar.Vtp bilgilerinin vtp serverde olusturulduktan sonra anında diğer switchlere forward edildiğini söylemiştik , bu durumda vtp client calısan switchlere , vtp server tarafından gönderilen vtp advertisement ( vtp duyuruları ) bilgileri içerisinde revision number bilgiside yer alır.Vtp client üzerindeki revision number değeride 1 artar. Şekil-4 deki vtp örneğinde revision number değeri 17 dir . Bu switch ilk konfigurasyonundan sonra 17 kez vlan parametrelerinde değişiklik olduğu anlamına gelir.Fabrikadan yeni gelmiş bir switchi kutusundan cıkarıp vtp domainine dahil ettiğimizde revision number 0 dır.Ortamda revision number’ı Şekil-4 üzerindeki gibi 17 olan bir switch varsa yeni dahil edilen switch 5 dk içerisinde vtp bilgilerini Vtp serverdan alır.Vtp client ancak kendisinden daha yüksek revision number’a sahip bir vtp server’in vtp bilgilerini database’ine yazar. Fabrikadan gelen bu switch , default olarak vtp server modunda olduğunu soylemiştik.Ortama bu şekilde dahil edildiğinde bir problem cıkmayacaktır.Vtp server olmasına rağmen ortamdaki kendisinden daha yüksek revision number’a sahip  vtp server modunda calısan switch üzerindeki vtp bilgilerini database’ine işleyecektir.Tabiki çalışma modunu Vtp client olarak ayarlayıp vtp domainine dahil etmemiz ileride problem oluşmaması açısından önemlidir. Özetle şunu söyleyebilirizki , revision number’ı dahil edildiği vtp domainindeki vtp server’ın revision numberından daha yüksek bir vtp server tüm sistemin bir anda çökmesine sebebiyet verebilir.Çünkü diğer vtp çalışan switchler artık yeni vtp serverın advertisementlarını dikkate alacaktır ve bu vtp server üzerindeki Vlan konfigurasyonu yapımızla alakasız olabilir. Bu yazıda  vtp’nin calısma prensipleri , calısma modları ve mantığı anlatıldı ve dikkatli olunması gereken konular üzerinde duruldu.

ORHAN ERGÜN

NETWORK UZMANI

• Sürekli Kullanım

Gün boyu iletişim ihtiyacı bulunan uzak bölgelerin merkezleri ile haberleşmesine çözümdür. Banka ATM’leri, benzin istasyonları, bayi otomasyonu vb. Mevcut karasal alt yapının yedeklenmesi: Karasal alt yapıya sahip olan uzak bölgelerin, hat kesintilerinde ortaya çıkan iş kayıplarını engellemek üzere oluşturulan çözümdür.

 Mağazalar, banka şubeleri vb. Talep doğrultusunda hat kullanımı: Gün içinde belirli zamanda, sadece belirli uzak bölgelerin trafik ürettiği durumlarda uygulanabilecek çözümdür. Ses, video, dosya transferi uygulamaları.

• Yaygınlık

Uydu ile haberleşme olanakları yalnız ulusal sınırlarla kısıtlı kalmayıp, uluslararası servisler için de iyi bir altyapı oluşturur. Kullanılmakta olan uydular, Avrupa, Türkiye ve Orta Asya’yı aynı anda kapsayan çok geniş kapsama alanına sahiptir.

• Süreklilik

Uydu, Hub istasyonu ve VSAT terminallerinden oluşan iletişim yapısı gerek arızalanabilecek birim sayısının azlığı, gerekse birimlerin yedekliliği ve iki arıza arasındaki ortalama sürenin uzunluğu ile karasal sistemlere göre oldukça yüksek bir avantaj sağlamaktadır.

• Yayın Özelliği

Uydu haberleşmesinin özelliği olarak haberleşme yalnız noktadan noktaya bir nitelikle sınırlı kalmayıp tek yönlü yayın özelliğini de desteklemektedir.

 Büyük hacimli bilgilerin ve dosyaların birden çok merkeze aktarılmasında süre avantajı sağladığı gibi uzak noktalara aynı anda ve sürekli data aktarımı olanağıyla kullanıcıya uydu kanal kapasitesinin kullanılmasında önemli bir tasarruf sağlamaktadır. Bu yapı merkezden bölgelere görüntü aktarılması için çok uygundur.

• Güvenilirlik

VSAT sisteminin sürekliliğini artıran nedenler aynı zamanda güvenilirliğini de artırmaktadır. Kullanılan özel algoritmalar haberleşme kalitesiyle birlikte güvenilirliği de arttırmaktadır.

• Esneklik ve Kolay Genişleme

Günümüzdeki haberleşme ihtiyaçlarının ani ve değişken olması, haberleşme altyapısının oldukça esnek olmasını gerektirmektedir. Bu yüzden tesis, servis ve gerekli yerlere, gerektiği kadar yatırım ilkesi ön plana çıkmaktadır .

• Hızlı Tesis ve Etkin servis

VSAT terminallerinin çok küçük anten ile tek bir bina içi ekipmanından oluşması, karasal sınırlılık ve bağımlılıklarının olmaması büyük kolaylık sağlamaktadır. Servis merkezleri ve sürekli bulundurulan yedek ekipmanlar sayesinde, problem durumunda çok kısa sürede sistem tekrar çalışır hale gelebilmektedir.

VSAT ( Very Small Aperture Terminal, küçük uydu terminali) çok noktalı, ve kapasite paylaşımına açık uygulamalar için geliştirilmiş bir uydu teknolojisidir. VSAT teknolojisinin belirleyici unsurları ;

Müşteri noktasına konulan ekipmanın küçük boyutlu olup montajının diğer teknolojilerle çalışan uydu terminallerine göre daha kolay, ve maliyetsiz olması

Tahsis edilmiş olan uydu kapasitesinin dinamik şekilde pek çok nokta arasında paylaştırılabilmesi.

Noktaların Operasyon Merkezi tarafından monitor edilip yönetilebilmesi

İlk yatırım maliyetinin düşük olması

IP tabanlı olması ve aynı zamanda router görevi de görmesi

VLAN Tagging desteği, uygulama ve organizasyon yapısına göre kullanıcı alt şebekelerine bölünebilme

Broadcast/narrowcast/multicast uygulamaları için karasal çözümlere göre daha uygunluk

VSAT terminallerinin küçük boyutlu ve düşük maliyetli olmasına olanak sağlayan özellik, Hub istasyonunda kullanılan büyük çaplı ( 6.2 metre çapında) merkez antendir. Dolayısı ile VSAT şebekelerinde, müşteri lokasyonuna kurulmuş olan VSAT Terminalleri bağlantılarını VSAT Hub İstasyonu üzerinden gerçekleştirmesi gerekmektedir. Bu da iki VSAT terminali arasında trafiğin Hub üzerinden geçmesi anlamına gelir. Bu özellik VSAT teknolojisini daha çok merkez ve şube arasında trafik olan uygulamalarda elverişli kılar.

OUTBOUND: VSAT sistemlerinde trafiği merkezden uç noktalara (HUB dan terminallere) ileten uydu taşıyıcısına Outbound diyoruz. Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi Hub, terminallerin tüm trafiğini tek taşıyıcı içerisinde terminaller yönünde yayınlar. Terminaller, Outbound yayını içerisinden sadece kendileri için gönderilmiş olan veri trafiğini filtreler ve yerel ağa sunarlar. Outbound yayınında birden fazla uç noktaya aynı taşıyıcı üzerinden veri akışını sağlayan bu teknik TDM (time division multiplexing) diye adlandırılır. TDM tekniğinin günlük yaşamda rastladığımız diğer bir uygulaması GSM şebekelerinde baz istasyonlarından cep telefonu yönündeki ses akışıdır.

                                                        Şekil-1

INBOUND: Uç noktalardan merkez yönünde veri akışını sağlayan uydu kanalı VSAT terminolojisinde Inbound diye adlandırılır. Inbound kanalı TDMA (Time Division Multiple Access) çoklu erişim prensibi ile çalışır. Aşağıdaki şekil Inbound TDMA kanalının çalışma şeklini görsel olarak anlatmaktadır.

Şekilde de görüldüğü gibi VSAT terminalleri gönderecekleri veriyi Hub tarafından önceden belirlenmiş zaman dilimleri içerisinde yayınlayarak Hub’a iletirler. Bu zaman dilimleri VSAT terminolojisinde `Burst`diye adlandırılır. Hub, Burstlerin başlama ve bitiş zamanlarını öyle belirler ki, terminallerin gönderdiği Burstlerin uyduya varış zamanları çakışmaz.

                                                 Şekil-2

TDMA çoklu erişim prensibi aynı zamanda GSM şebekelerinde Cep Telefonundan Baz İstasyonu yönündeki ses trafiğinin iletimi içinde kullanılır.

Potansiyel Kullanım Alanları   

Bankacılık : VSAT lar banka şubelerinin ve ATM’lerin bilgi işlem merkezlerine kesintisiz bir biçimde bağlanmasında kullanılabilirler.

Aracı kurumlar           : Aracı kurumlara ait şubelerin merkezle veya “broker”larla olan ve çok yüksek kesintisizlik isteyen veri veya ses bağlantılarını gerçekleştirmede kullanılabilir.

Sigorta şirketleri :Sigorta acentalarında yapılan işlemler, hasar raporları, düzenlenen poliçeler, yapılan ödemeler, provizyonlar çok kısa sürede ana merkeze bildirilebilir

SCADA : Boru hatları, enerji nakil hatları, elektrik santralları, gözlem istasyonları ve benzerlerinin işlem merkezlerine haberleşme alt yapısından bağımsız bir şekilde bağlanmasında rakipsiz uygulamalar sunarlar.

POS : Kredi ve banka kartlarının provizyonlarında haberleşme alt yapısından bağımsız bir şekilde kullanılabilirler.

Perakende: Süpermarketlerde stok kontrolü, fiyatların güncelleştirilmesi, çalışanların uzaktan eğitimi gibi konularda kullanılabilirler .

Haber dağıtımı : Haber ajanslarınca haberlerin dağıtımında ve meteoroloji merkezlerince hava tahmin raporlarının dağıtımında kullanabilir.

Telefon: Altyapının zayıf olduğu veya olmadığı kırsal kesimlerde telefon hizmeti verilmesi.

Uzaktan Eğitim          : Bankalar, lokanta zincirleri, sigorta şirketleri, aracı kurumlar, servisler, bayiler gibi geniş bir alana yayılmış şirket zincirlerinde çalışanlara merkezden eğitim verilmesinde veya eğitimler için üretilmiş döküman ve videoların dağıtılmasında kullanılabilir.

Internet erişimi           : Internet erişimi genelde asimetrik olduğu (kullanıcıdan internete az veri gittiği, internetden kullanıcıya çok veri geldiği için) uydu aracılığıyla 400 kbps hızlara kadar internet erişimi cüzi maliyetlerle mümkündür. Söz konusu uygulamada kullanıcıdan internete çıkış telefon hatlarıyla, internetden kullanıcıya geliş uydu aracılığıyla sağlanmaktadır.

2.Çözüm olarak noktadan noktaya uydu bağlantı şekli olan SCPC olarak adlandırılan bağlantı şekline detaylı olarak göz atalım.

NOKTADAN NOKTAYA (SCPC) BAĞLANTI

Yüksek hızda bağlantı imkanı sağlayan SCPC teknolojisi yurt içi ve yurt dışı noktadan noktaya bağlantı ve videokonferans uygulamalarının yanısıra, kritik noktaların yedeklenmesinde de Bankalar, Endüstri Kuruluşları, Holdingler, Medya kuruluşları tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır.

HUB olmadan çalışır.

Noktadan noktaya en verimli erişimi sağlar.

Kiralık hat (leased line) yapısına en yakın uydu çözümüdür.

Yüksek kapasitelere kolay çıkabilir. (64Kbps – 40Mbps)

Her bölge kendine tahsis edilen uydu kanalını kullanır.

Paylaşımsızdır.

Asimetrik kullanılabilir. Yani alış ve veriş hızları farklı tanımlanabilir.

AVANTAJLARI

Her bölgeye kendine ait uydu kapasitesi tahsis edilir.

Tamamen karasal hatlardan bağımsızdır.

Uydu kapasitesi en verimli şekilde kullanılır.

                                               Şekil-3

SCPC

SCPC (single carrier per channel – her devre için bir taşıyıcı) uydu uzerinden telekomünikasyon servisi sağlanması için kullanılan temel uydu iletişim şeklidir. SCPC türü devreler fonksiyonel olarak karasal kiralık hat yada noktadan noktaya radyo link hatlarına benzerler. Şöyle ki, SCPC devreleri sadece iki noktayı birbirine bağlarlar ve telekomünikasyon servislerinde kulanılan tüm trafik çeşitlerini (telefon, internet, Frame Relay, ATM, VPN, video, vb ..) desteklerler.

                                        Şekil-4

SCPC teknolojisinin öne çıkaran önemli özellikleri:

Çatıdan – Çatıya bağlantı kurma imkanı sağlar, ve karasal altyapıdan tamamen bağımsızdır.

Kullanılan teknolojinin basitliği hem kurulum kolaylığı hem de müdahele gereksinmeden yüksek kesintisizlik sağlar.

SCPC link hattı için ayrılan uydu kapasitesi paylaştırılmaz

Bu özelliklerinden dolayı SCPC servisi özellkle inşaat şantiye merkez bağlantıları, GSM şebekeleri, uluslararası bağlantılar için ideal bir çözümdür.

Yönetilen SCPC

Yönetilebilen SCPC servisi, adının da ima ettiği gibi normal SCPC servisinin Servis Sağlayıcı firma  Kontrol Merkezi tarafından uzaktan yönetilebilen şeklidir. Bu özellik, müşterinin kendine tahsis edilmiş uydu kapasitesini ihtiyacına göre SCPC devreleri arasında kaydırmasını sağlar. Bu işlem, Servis Sağlayıcı firma Kontrol Merkezi operatörleri tarafından uzaktan kumanda ile müşterinin uydu modemlerinin konfigürasyonun değiştirilmesi şeklinde gerçeklestirilir.

Yerinde müdahele gerekmediği için SCPC devrelerinin yeniden konfigüre edilmesi dakikalar içerisinde tamamlanır ve isteğe göre istendiği kadar tekrarlanabilir.

Aşağıdaki örnekte Merkez Ofis ile Bölge Ofisleri arasında SCPC bağlantısı bulunmaktadır.

Müşteri kendisine tahsis edilmiş uydu bant kapasitesi içinde kalacak şekilde bu SCPC devrelerinin hızlarını değiştirebilir ya da yeni SCPC devreleri oluşturabilir. Aşağıda görülen şekilde ise müşterinin talebi doğrultusunda yeniden konfigüre edilmiş SCPC şebekesi görülmektedir.

                                              Şekil-5

Bu şekide, Yeşil renk ile gösterilen SCPC devresinin hızı azaltılmış ve hız azaltmasından boşa çıkan kapasite kırmızı renk ile gösterilen ve iki bölge ofisini bağlayan yeni bir SCPC devresi için kullanılmıştır. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, bu işlem ve benzeri işlemler müşterinin Servis Sağlayıcı firma  Kontrol Merkezini aramasından sonra on dakika içerisinde gerçekleştirilebilmektedir.

                                                    Şekil-6

Yönetilen SCPC servisinin sunduğu bu esneklik, Müşteriye değişen ihtiyaçları doğrultusunda kullandığı uydu kapasitesini kendi insiyatifine göre en uygun ve verimli şekilde kullanmasına imkan sağlar.

3.Çözüm olarak Full Mesh topoloji olarak adlandırılan Mesh TDMA topolojisine göz atalım.

MESH TDMA

Mesh TDMA (time division multiple acces, zamana bölünmüş çoklu erişim) uydu şebekesinde bütün noktaların birbirleriyle doğrudan bağlantı yapmasını sağlayan bir çoklu erişim sistemidir. Teknoloji olarak SCPC’den daha karmaşık olan ve dolayısı ile operasyonel olarak yüksek düzeyde uzmanlık gerektiren Mesh TDMA, çok noktalı (3 – 20) ve her nokta arasında doğrudan bağlantı ihiyacı olan şebekelerde, hem performans and hem de ekonomik avantajlar sağlar.

Mesh TDMA prensibi ile çalışan uydu şebekelerinde uydu kapasitesi, noktalar arasında çalışan devreler için değil, uydu şebekesinin tamamına tahsis edilir. Şebekeyi yöneten kontrol birimi şebekedeki noktaların (terminallerin) kapasite ihtiyacını sürekli kontrol ederek, kapasiteyi bu ihtiyaç doğrultusunda terminaller arasında dinamik olarak paylaştırır. Bu mekanizma sayesinde uydu kapasitesi o an ihtiyaç duyulan noktalarda kullanılır ve ihtiyaç olmayan noktalarda atıl bekletilmesi engellenmiş olur.Kontrol Sistemi: Şebekeyi dinamik olarak kontrol eden sistem, genelde bu görevi üstlenecek şekilde konfigüre edilmiş şebekede kullanılan terminallerden bir tanesidir. Kontrol terminali aynı zamanda trafik terminali olarak görev yapar ve bulunduğu noktanın uydu bağlantıları içinde kullanılır. Bu kontrol terminali şebekedeki diğer terminallerle kurmuş olduğu düşük kapasiteli kontrol bağlantıları ile hem terminallerin kapasite ihtiyacını izler hemde bu ihtiyaçlar doğrultusunda kapasiteyi yönlendirir ve tahsis eder.

Kapasite tahsisindeki dağıtım mekanizmasının çalışma prensibi, toplam kapasitenin küçük zaman dilimleri (milisaniyeler ölçeğinde) olarak terminallere paylaştırılması şeklindedir. Başka bir deyiş ile, kontrol terminali, trafik terminallerini uydu kapasitesini belirlemiş olduğu zaman dilimi içerisinde kullanmak için yetkilendirir. Kontrol terminali belirlediği bu zaman dilimlerinin uzunluklarını değiştirmek yoluyla diğer trafik terminallerine ayırmış olduğu kapasiteyi ayarlar.

Aşağıdaki şekil Mesh TDMA teknolojisinin çalışma şeklini görsel olarak anlatmaktadır. Bu örnekte, kontrol terminali aşağıdaki listelemde belirtildiği sıra ile toplam uydu kapasitesini terminaller arası tahsis etmektedir.

• Merkez ile B noktası arası
•   Merkez ile C noktası arası
•   B Noktası ile C noktası
•   Merkez ile A noktası arası
•   Merkez ile C noktası arası

  A Noktası ile B Noktası arası

                                            Şekil-7

Önceliklendirme: Trafiğin yoğun olduğu dönemlerde, Terminalleri ve Kontrol sisteminin configürasyonu yapılarak, kullanıcalar açısından önemli olan, ya da gerçek zamanlı uygulamalar (Örneğin Telefon Trafiği) için uydu kapasitesi tahsisini önceliklendirmek mümkündür. Mesh TDMA sistemi, önceliklendirme için DifServ yada ip paketlerinin TOS bilgisini kullanarak öncelendirmek gibi endüstri standardı önceliklendirme şekillerini kulanır.

Bu yazımızda Dunya genelinde kullanılan 3 uydu bağlantı şeklinden bahsettik.Bağlantı şekillerinin mantığını anlamaya çalıştık.Kullanım alanlarını açıklamaya çalıştık. Avantajlarından bahsettik.Firmaların ihtiyaclarına göre hangi bağlantı şeklini kullanabileceğinden bahsettik.Resimler Comsat firmasından mühendis Cemil Bey’den alınmıstır.Kendisine teşekkürlerimi sunuyorum.Umarım okuyucalara yararlı bir çalışma olmustur.

ORHAN ERGUN

NETWORK UZMANI

  Router’lar Metric hesabı yaparken seri interface’ lerindeki Band genişliğini değerini anlayamazlar , bizim verdiğimiz değeri kullanırlar.Biz herhangi bir şey belirtmemişsek default olan 1.5 Mbit değerini kullanır.

         Router’a global konfigurasyon modundayken band genisligini belirtecegemiz interface’in altında “bandwidth bandgenisligi” komutuyla deger atayabiliriz.

Igrp de Rip gibi classfull bir protokuldür.Konfigurasyonsal olarak’ da Rip’e büyük ölçüde benzer.Buradaki fark aynı otonom sistemde çalıştığımızı belirtmek için kullandığımız Otonom Sistem numarasıdır.Haberleşecek bütün routerlarda aynı olmalıdır.

Bu kadar ön bilgiden sonra Cisco’nun son olarak geliştirdiği , Rip’in geliştirilmiş versiyonu Ripv2 ye bir çok yönden benzeyen ve makalemizin konusu olan Eigrp protokolune başlayabiliriz.

 EIGRP (Enhanced Interrior Gateway Router Protocol )  

   Igrp’nin bir çok yerde yetersiz kalması sonucu , Cisco Eigrp protokolünü geliştirmiştir.Igrp protokolüne bir çok yönden beklemesinin dışında Distance Vektor ve Link State protokollerin özelliğini taşımasından dolayı bir çok yerde Hybrid olarakda anılmaktadır.

       Eigrp Cisco özel bir protokoldür ve diğer üreticilerin cihazlarıyla birlikte kullanamazsınız.

       Eigrp maximum 224 router’a kadar destek verebilir.

Eigrp’de diğer tüm routing protokolleri gibi Routing table’ını update etme mantığıyla çalışır . Rip ve Igrp belirli periyotlarla tüm netowrk bilgilerini komşularına yolluyordu.Eigrp’de ise bütün network bilgilerini yollamıyor ve band genişliğini verimli şekilde kullanabiliyoruz.Bunun yerine boyutları çok daha küçük hello paketlerini komşu routerlarına gönderiyor ve up olup olmadıklarını öğrenebiliyor.Bunuda komşu routerlardan hello karşılığında gönderilen Acknowledgement paketlei sayesinde yapıyor.

Bu işlemleri RTP ( Reliable Transport Protocol ) protokolunu kullanarak yapıyor.Bu protokol’de Cisco tarafından geliştirilmiştir.Network’e yeni bir router eklendiğinde , router Query paketleri gönderir ve karşılığında aldığı Reply paketleriyle topolojisini oluşturur.

Eigrp çalışma mantığı içerisinde 5 çeşit paket vardır.

1. Hello

2. Acknowledgement

3. Update

4. Query

5. Reply

Igrp de update’ler  255.255.255.255  Broadcast adresi üzerinden gönderiliyordu , Eigrp ise hello paketleriyle gerçekleştirdiği haberleşmesini Broadcast olarak deil,Multicast gerçekleştiriyor. Kullandığı adres ;  “ 224.0.0.10 “ .

Hello paketleri’nin Multicast çalıştığını söyledik , birde Acknowledgement paketlerimiz vardı, bunlar data içermeyen sadece güvenli iletişimin sağlanması için kullanılan paketlerdir ve Unicast çalışırlar.

Broadcast , Multicast ve Unicast kavramlarına açıklık getirirsek makalemizin ilerleyen kısımlarındada faydalı olabilir.

Bunları bir örnekle açıklamaya çalışacağım ;

Kalabalık bir ortama giriyorsunuz ve herkesin duyabileceği bir ses tonuyla ilgili, ilgisiz herkesin duyabileceği şekilde bir konudan bahsediyorsunuz , yani herkese yayın yapıyorsunuz  bu durum ; Broadcast’i açıklamaya yetecektir.Broadcast’in Türkçe karşılığıda yayın kelimesidir.

Metric = [ K1 * Bandwidth + ( K2 * Bandwidth ) / (256 –Load )+ (K3*Delay)]*[K5/ (Reliability + K4 ) ] .

Eigrp çalışan routerlar bütün komşularını Neighboor routerında ve hedef networke giden bütün yollarıda Topoloji table’larında tutarlar.Bu bilgilere göre en iyi ol ( best path selection ) seçimini yaparlar.

Dilerseniz şimdi serial interfacelerinden bağlanmış 3 router’ı eigrp konfigurasyonunda görelim.Çalışma Dynamips ile yapılmış ve konfigurasyonlarda buradan alınmıştır.

• R1 router’ının neighbors yani komşuluk table’ına baktığımızda kendisine seri interfalerinden bağlı routerları görebiliyoruz.

• Burada da topoloji ve Routing table larını görüyoruz.Topoloji table’ ı için routerda “sh ip eigrp topology “ komutunu kullandık ve hedef networke olan bütün yol bilgilerini görebiliyoruz.
• Routing table’ı için “sh ip route “ komutunu kullandık ve hedef networkler için en iyi yolları görüntülemiş olduk.
• Routing table’da “ C “ ile belirtilen karakterlerin directly connected ; yani router’a direk bağlı olduğunu ve “ D “  ile belirtilen karakterlerinde “ Eigrp “ networku olduğunuda unutmamalıyız.Codes kısmında bu karakterlerin router’da neye karşılık geldiği belirtilmiştir.

• Sh run çıktısını incelediğimizde R2 routerına ait fa 0/0  ve serial 1/1 interface inin bilgileri interfacelerin altında belirtildiği gibi aynı zamanda  “ router eigrp 99 “ komutunun altında da yazılmıştır.Buradaki 99 komutu 99 numaralı AS ( Otonom Sistem ) ‘ de çalıştığımızı belirtmektedir.
• No Auto-summary özelliğinin bu konfigurasyonumuz için enable olduğunu daha öncede belirtmiştik , buradada görüyoruz.
• R2 router’ının neighbors yani komşuluk table’ına baktığımızda kendisine seri interfalerinden bağlı routerları görebiliyoruz.

• Burada da topoloji ve Routing table larını görüyoruz.Topoloji table’ ı için routerda “sh ip eigrp topology “ komutunu kullandık ve hedef networke olan bütün yol bilgilerini görebiliyoruz.
• Routing table’ı için “sh ip route “ komutunu kullandık ve hedef networkler için en iyi yolları görüntülemiş olduk.
• Routing table’da “ C “ ile belirtilen karakterlerin directly connected ; yani router’a direk bağlı olduğunu ve “ D “  ile belirtilen karakterlerinde “ Eigrp “ networku olduğunuda unutmamalıyız.Codes kısmında bu karakterlerin router’da neye karşılık geldiği belirtilmiştir.

• Sh run çıktısını incelediğimizde R1 routerına ait fa 0/0 , serial 1/0 ve serial 1/1 interface inin bilgileri interfacelerin altında belirtildiği gibi aynı zamanda  “ router eigrp 99 “ komutunun altında da yazılmıştır.Buradaki 99 komutu 99 numaralı AS ( Otonom Sistem ) ‘ de çalıştığımızı belirtmektedir.
• No Auto-summary özelliğinin bu konfigurasyonumuz için enable olduğunu daha öncede belirtmiştik , buradada görüyoruz.
• R1 router’ının neighbors yani komşuluk table’ına baktığımızda kendisine seri interfalerinden bağlı routerları görebiliyoruz.

• Burada da topoloji ve Routing table larını görüyoruz.Topoloji table’ ı için routerda “sh ip eigrp topology “ komutunu kullandık ve hedef networke olan bütün yol bilgilerini görebiliyoruz.
• Routing table’ı için “sh ip route “ komutunu kullandık ve hedef networkler için en iyi yolları görüntülemiş olduk.
• Routing table’da “ C “ ile belirtilen karakterlerin directly connected ; yani router’a direk bağlı olduğunu ve “ D “  ile belirtilen karakterlerinde “ Eigrp “ networku olduğunuda unutmamalıyız.Codes kısmında bu karakterlerin router’da neye karşılık geldiği belirtilmiştir.

Gördüğümüz gibi Konfigurasyonda zor hiç bir taraf yok , Eigrp tüm dynamic routing protokoller arasında en hızlı çalışan protokoldur.Yeni kuracağımız bir network yapısında Eigrp kullanmak bize yararlar getireceği gibi , Static olarak ayarlanmış bir network yapısında Eigrp’ye geçmek ipv4 den ipv6 ya geçişimiz kadar zor olabilir.:)

Konfigurasyona başlamadan önce Eigrp çalışan routerların authentication ile kimlik doğrulaması yapabildiğinden bahsetmiştik  , Eigrp de Igrp gibi Load balance yapabilir.Hedef networke giden birden fazla yol arasında yük paylaşımı yapabiliriz.Bir sonraki makalemizde Eigrp’nin bu 2 özelliğini , konfigurasyonlarını yaparak açıklamaya çalışacağım.Saygılarımla.

ORHAN ERGÜN

Wan ve Bilgi Güvenliği Uzmanı

Router 1 Router2 ‘ye Serial interface lerden bağlı.Bunu reel olarak örneklendirecek olursak Router1 local networkumuz Router2 Isp ve arada Frame-Relay bağlantısı olduğunu düşünelim. Router1 üzerinde Fastethernet ve Serial interface bilgilerimide şekil 1 deki gibi oluşturduktan sonra , Routing parametrelerini Routerımıza tanıttık , yani hedef networklere gideceği yolları static routing kullandığımız için manual olarak biz belirttik. 

Burada Router2 için serial interface den bağlı olduğu için 1.satırdaki 10.0.0.2 nex-hop olarak belirttik.  Hedef networkumuz 192.168.3.0 için Router2 tunel0 interface’inin ip adresini ( 192.168.10.2) next-hop olarak belirttik.( Bu satır istenirse ip route 192.168.3.0 255.255.255.0 Tunnel0 olabilir. ). Router 2 üzerinde 2 adet tunel interface’i oluşturacağız , biri Router1 e doğru diğeri Router2’ye doğru .Burada 3.satırdaki Routing Router2 deki Router3 için kullandığımız Tunel ip adresi için oluşturuldu.

Şimdi Router2 üzerinde Tuneli nasıl oluşturduk , Routing parametrelerini nasıl düzenledik bir göz atalım.

Gördüğünüz gibi burada 2 adet tunel oluşturduk , bir tünel R1 ‘e doğru , diğeri R3 routerına doğru oluşturuldu ve Tunel ip adresleri Source ve Destination ip adresleri belirtildi.Ayrıca Router1 ve Router3’e bağlandığı serial interfacelerin ip adresleride belirtildi.

Burada bir ipucu verecek olursak Router1 de tunnel üzerindeki source ip adresi  Router2 de destination ip adresi , Router1 de destination ip adresi de Router2 de source ip adresi olarak karşımıza çıkmaktadır.

 Görüldüğü gibi burada sadece hedef networklere doğru route yazılmıstır , Tünel için herhangi bir route yazılmadı.Burada 192.168.1.0 olarak belirtilen networkun dışarıya natlandığını ve reel ip olduğunu , Router 2 üzerindeki  İp route 192.168.1.0 255.255.255.0 10.0.0.1  satırındaki routingde 192.168.1.0 yerine bu reel ip’nin kullanılabileceği  düşünülürse Nat (Network Adress Translation) mantığı daha iyi anlaşılır. 

Router 3 üzerindeki konfigurasyona bakacak olursak ;

 Burada Router2 ye Serial1/1 interface’inden bağlantı yaptık. Routing parametreleride aşağıdaki gibi oluşturuldu ; 

Dikkatle bakacak olursak Router1 için oluşturulan parametreler ile ilişki kurulabilir.Konfigurasyonumuz bu kadar.Şimdi Router1 üzerinden Router3’e ping gönderdiğimizde sonuca bakalım ;

Router1 ; R1 olarak isimlendirilmiştir.Router3 de aynı şekilde R3 olarak isimlendirilmiştir.Şimdi Router3 üzerinden Router1’e ping gönderdiğimizde sonuç ;

Router1 üzerinde routing table’a bakacak olursak ;

  Burada C ile belirtilen satırların karşısındaki ip adresleri Router1 üzerine direk bağlı olan adresleri , S ile belirtilen satırlardaki ip adresleri ise Static Routing ile erişilen ip adresleridir.Via ifadesi next-hopun hangi adres olduğunu [1/0] ifadesindeki 1 değeri ; metriği0 değeri de ; Administrative distance değerini ifade etmektedir. Bu makalemizde 3 router ile Gre Tunel oluşturduk , Tüm konfigurasyonu komut satırından yaptık , istenirse kullanılan routerların desteklemesi koşuluyla konfigurasyonlarda SDM ( Web tabanlı konfigurasyon ) arayüzü kullanılabilir.Oluşturduğumuz tüneller üzerinde İpsec uygulayabiliriz.Bu şekilde oluşturulan ipsec tünele Gre over İpsec adı verilir. Hepinize iyi çalışmalar.Saygılar.                                                                                                                                                                                  

Kaynak:Orhan ERGÜN